Bùng binh Ngã 5 Thái Bình xưa

 

Bùng binh Ngã 5 Thái Bình xưa với Nhà Thờ Huyện Sĩ, bên trái là rạp Cinéma Khải Hoàn góc Cống Quỳnh-Võ Tánh-Phạm Ngũ Lão, bên phải là chợ Thái Bình và đối diện chợ Thái Bình là “Hội Dục Anh”, đường Võ Tánh này ngày nay là đường Nguyễn Trãi bắt đầu từ đường Cộng Hòa.
_______________________
Qúy vị lưu ý cái tên “Thái Bình” này .. vậy Thái Bình hay Nguyễn Thái Bình ?

Ngã năm này không phải là một giao lộ quan trọng nên cũng ít được nhắc đến, vì nó nằm cạnh chợ Thái Bình góc Phạm Ngũ Lão-Cống Quỳnh nên có người gọi là ngã năm Thái Bình, có lẽ gọi đầy đủ phải là “Ngã 5 chợ Thái Bình”, vì chợ Thái Bình đã có từ rất lâu tại chỗ này, trước khi Pháp chiếm Sài-Gòn, nên nhiều người biết vị trí, đó không phải là một tên gọi chính thức, và không phải ai cũng biết hết những tên gọi không chính thức như thế này, những địa danh cũng nằm trong quy luật phát triển của ngôn ngữ, có những từ hay những cái tên sẽ bị mất đi hay gọi sai dần, và ngược lại có những từ hay những cái tên mới xuất hiện, thí dụ cái tên “Ngã 5 chuồng chó” hay “Ngã 3 Ông Tạ” thì ngày xưa ở Saigon rất nhiều người biết, nhưng ngày nay có vẻ nó chỉ còn là dĩ vãng khi kể về chuyện xưa mà thôi, đó là quy luật bình thường của ngôn ngữ.

Nhân tiện xin nói thêm, trên các bản đồ hồ chí minh sau 75 do nhà xuất bản Tài Nguyên – Môi Trường và Bản Đồ Việt Nam sau này, đều ghi sai tên chợ Thái Bình thành chợ “Nguyễn Thái Bình”, nguyễn thái bình là tên của một sinh viên Miền-Nam-Việt-Nam du học ở Mỹ, tên này tham gia hoạt động phe phản chiến chống chiến tranh Việt-Nam trên nước Mỹ do Jane-Fonda là chủ xị, và trước khi trở về nước thì bị bắn chết ngay tại phi trường Tân-Sơn-Nhứt vì có ý định cướp máy bay 747 bay ra Hà Nội vì nghe theo lời xúi dục những việc làm ủng hộ Cộng sản nên sau 1975 tên của hắn là “Nguyễn Thái Bình” đã được đặt cho một con đường tại quận Tân Bình.

Như vậy “Thái Bình” và Nguyễn Thái Bình là 2 tên hoàn toàn khác nhau nhé.

>> Rạp Khải Hoàn nầy ngày xưa chuyên chiếu các phim tàu của “Trịnh Phối Phối – La Liệt – Vương Vũ – Vương Chung – Khương Đại Vệ – Địch Long ..” hay các tuồng chưởng.

>> Trước đây có nhiều người hay gọi là “Cô nhi viện Hội Dục Anh” là không đúng, và chỉ đặt tên là Hội Dục Anh hoặc Cô Nhi viện, chứ không đặt tên là cô nhi viện Hội Dục Anh ! chắc có thể người Sài-Gòn gọi tắt như vậy cho nó dễ theo các sách báo xưa.

Hội Dục Anh là tên của tổ chức từ thiện tư nhân tại địa điểm này mà thực chất hoạt động chính là một cô nhi viện, vì vậy trong các tài liệu tiếng Anh hay Pháp người ta vẫn gọi là “Cô nhi viện Hội Dục Anh” cho dể hiểu vì rõ ràng hơn, dù người Việt lớn tuổi ở Saigon ngày xưa không quen gọi hay không nghe gọi như thế, vì chỉ cần gọi “Hội Dục Anh” là họ biết đó là một trại mồ côi, nhưng đối với rất nhiều người Việt lớn tuổi khác, và đặc biệt giới trẻ, không phải ai cũng biết Hội Dục Anh là một cô nhi viện, một số tài liệu tiếng Anh hay Pháp liên quan đến cô nhi viện này đã viết rõ là Orphanage Hoi Duc Anh hay Orphelinat Hoi Duc Anh.

>> Nhà thờ Huyện Sỹ của ông Lê-Phát-Đạt, ông “Huyện Sỹ chính là ông ngoại của Nguyễn Thị Hữu Lan tức “Nam Phương Hoàng Hậu” ,vợ của vua Bảo Đại.

Ngôi nhà thờ này đã được ông Huyện Sỹ hiến đất và xuất 1/7 gia tài để xây dựng, tính theo thời giá lúc bấy giờ là khoảng trên 30 ngàn đồng bạc Đông Dương. Nhà thờ được khởi công xây dựng năm 1902 theo thiết kế của linh mục Bouttier, đến năm 1905 thì nhà thờ được khánh thành. Nhà thờ tọa lạc trên một khu đất cao và rộng hơn một mẫu, nằm ở góc đường Frère Louis, nay là đường Nguyễn Trãi và Frère Guilleraut, nay là đường Tôn Thất Tùng, ban đầu nhà thờ có tên là Nhà thờ Chợ Đũi do thuộc họ đạo Chợ Đũi. Mặt khác, do Thánh Philípphê tông đồ là bổn mạng của Huyện Sỹ nên còn được gọi là Nhà thờ Thánh Philípphê. Tuy vậy, dân gian vẫn gọi là Nhà thờ Huyện Sỹ.

Và sau đó dần trở thành tên chính thức của nhà thờ này. Nhà thờ Huyện Sỹ được đánh giá là có khuôn viên rộng rãi khoáng đãng nhất ở Sài Gòn. Phía trước nhà thờ có tượng đài thánh tử đạo Việt Nam là Mátthêu Lê Văn Gẫm, glmnần cổng chính còn có đài thiên thần hộ thủ và tượng đài Thánh Giuse. Bên trái khuôn viên là núi Đức Mẹ Lộ Đức, được xây dựng năm 1960 để kính Đức Mẹ Lộ Đức, hằng năm cứ vào ngày 11 tháng 2 dương lịch, các linh mục chính xứ Chợ Đũi có thói quen cử hành thánh lễ tại núi này để cầu nguyện đặc biệt cho các bệnh nhân. Phía bên phải khuôn viên nhà thờ là đồi Canvê, có tượng chuộc tội rất lớn được xây dựng năm 1974 dưới thời linh mục Gioan Baotixita Dương Hoàng Thanh, nhà thờ có chiều dài 40 m, chia làm 4 gian, rộng 18 m. Thiết kế ban đầu của nhà thờ Huyện Sỹ gồm 5 gian, tức khoảng 50 m. Nhưng thời gian đó, nhà thờ tạm Chí Hòa bị hư hại trầm trọng.

Vì vậy, giới chức trong họ đạo Chợ Đũi đã xin cắt bớt một gian, dùng số tiền đó để xây nhà thờ Chí Hòa. Nhà thờ Huyện Sỹ dùng đá Granite Biên Hòa để ốp mặt tiền và các cột chính điện, theo phong cách kiến trúc Gothic. Chính điện nhà thờ có vòm chịu lực dạng cung nhọn, tường có nhiều cửa sổ dạng vòm đỉnh nhọn và được trang trí bằng lớp kính màu ghép hình mua từ Ý. Bên trong các gian tường có nhiều tượng thánh. Trên vòm cửa chính có tượng thánh Philípphê bổn mạng nhà thờ bằng đá Cẩm Thạch, đứng cầm cây thánh giá Phục sinh, ngọn tháp chuông chính cao 57 m kể cả chiều cao thánh giá và con gà trống Gaulois. Bên trong tháp có bốn quả chuông được đặt đúc tại Pháp năm 1905, hai quả lớn có đường kính 1,05 m do con trai và con dâu Huyện Sỹ là ông Gioan Baotixita Lê Phát Thanh và bà Anna Đỗ Thị Thao tặng. Hai quả chuông nhỏ đường kính 0,95 m không ghi tên người tặng, có lẽ là của ông bà Huyện Sỹ đặt đúc cùng năm.

Ông huyện Sỹ qua đời năm 1900 khi nhà thờ chưa xây dựng xong. Về sau khi vợ ông là bà Huỳnh Thị Tài mất năm 1920, người ta mới đưa hai ông bà chôn ở gian chái sau cung thánh của nhà thờ này, lại gian chái bên trái là tượng bán thân ông Huyện Sỹ bằng thạch cao gắn cột đầu, phía sau là phần mộ bằng đá Cẩm Thạch được trang trí hoa văn, trên mộ là tượng toàn thân ông Huyện Sỹ kê đầu trên hai chiếc gối bằng đá Cẩm Thạch được điêu khắc tinh xảo, đầu chít khăn đóng quay về cung thánh nhà thờ, mình mặc áo dài gấm hoa văn tinh xảo, hai tay đan vào nhau trước ngực, chân đi giày, đối diện bên phải là tượng vợ ông là bà Huỳnh Thị Tài với tóc búi cũng dựa trên hai chiếc gối, hai tay nắm trước ngực, mặc áo dài gấm, chân mang hài, phía trong cùng còn có tượng bán thân của con trai và con dâu ông bà là Gioan Baotixita Lê Phát Thanh và Anna Đỗ Thị Thao, cho đến nay, công trình này vẫn được xem là một điểm đến thu hút khách du lịch muốn tìm hiểu về cuộc đời của đại gia giàu có bậc nhất đất Sài Gòn xưa.